Akro
Akro
Courses Journal About

Latin · Grammars

С. И. Соболевский. Грамматика латинского языка: Числительные

С. И. Соболевский, Грамматика латинского языка. Теоретическая часть: морфология и синтаксис. Москва: 1947 г., 3-е изд.

§178-179

Числительные

(Numeralia)

§ 178

Латинские числительные, как и русские, употребляются в значении прилагательных и наречий. Числительные прилагательные разделяются на количественные (cardinalia), порядковые (ordinalia) и разделительные (distributiva), которых нет в русском языке (они отвечают на вопрос «поскольку»). Числительные прилагательные с их числовыми значениями и знаками и числительные наречия суть следующие:

§ 179

ЗначениеЗнакКоличественныеПорядковыеРазделительныеЧислительные наречия
1Iunus, a, um одинprimus, a, um первыйsinguli, ae, a по одномуsemel однажды
2IIduo, duae, duo дваsecundus или alter второйbini, ae, a по дваbis дважды
3IIItres, tria триtertius третийterni, trini по триter трижды
4IVquattuorquartusquaterniquater
5Vquinquequintusquiniquinquies
6VIsexsextussenisexies
7VIIseptemseptimusseptenisepties
8VIIIoctooctavusoctoniocties
9IXnovemnonusnoveninovies
10Xdecemdecimusdenidecies
11XIundecimundecimusundeniundecies
12XIIduodecimduodecimusduodeniduodecies
13XIIItredecimtertius decimusterni deniter decies
14XIVquattuordecimquartus decimusquaterni deniquater decies
15XVquindecimquintus decimusquini deniquindecies
16XVIsedecimsextus decimusseni denisedecies
17XVIIseptendecimseptimus decimussepteni denisepties decies
18XVIIIduodevigintiduodevicesimusduodeviceniduodevicies
19XIXundevigintiundevicesimusundeviceniundevicies
20XXvigintivicesimusvicenivicies
21XXIunus et viginti или
viginti unus
unus et vicesimus или
vicesimus primus
singuli et viceni или
viceni singuli
semel et vicies или
vicies semel
22XXIIduo et viginti или
viginti duo
alter et vicesimus или
vicesimus alter
bini et viceni или
viceni bini
bis et vicies или
vicies bis
23XXIIItres et viginti или
viginti tres
tertius et vicesimus или
vicesimus tertius
terni et viceni или
viceni terni
ter et vicies или
vicies ter
28XXVIIIduodetrigintaduodetricesimusduodetriceniduodetricies
29XXIXundetrigintaundetricesimusundetriceniundetricies
30XXXtrigintatricesimustricenitricies
40XLquadragintaquadragesimusquadrageniquadragies
50Lquinquagintaquinquagesimusquinquageniquinquagies
60LXsexagintasexagesimussexagenisexagies
70LXXseptuagintaseptuagesimusseptuageniseptuagies
80LXXXoctogintaoctogesimusoctogenioctogies
90XCnonagintanonagesimusnonageninonagies
100Ccentumcentesimuscentenicenties
200CCducenti, ae, aducentesimusduceniducenties
300CCCtrecenti, ae, atrecentesimustrecenitrecenties
400CCCC или CDquadringenti, ae, aquadringentesimusquadringeniquadringenties
500Dquingenti, ae, aquingentesimusquingeniquingenties
600DCsescenti, ae, asescentesimussescenisescenties
700DCCseptingenti, ae, aseptingentesimusseptingeniseptingenties
800DCCCoctingenti, ae, aoctingentesimusoctingenioctingenties
900DCCCC или CMnongenti, ae, anongentesimusnongeninongenties
1000Mmillemillesimussingula miliamillies
2.000MM или I̅I̅duo miliabis millesimusbina miliabis millies
5.000quinque miliaquinquies millesimusquina miliaquinquies millies
10.000decem miliadecies millesimusdena miliadecies millies
20.000X̅X̅viginti miliavicies millesimusvicena miliavicies millies
100.000centum miliacenties millesimuscentena miliacenties millies
1.000.000|X̅|decies centena miliadecies centies millesimusdecies centena miliadecies centies millies
§180-183

Числительные

§ 180

Из числительных количественных склоняются unus, duo, tres, сотни от 200 до 900 включительно, и множ. ч. milia. Остальные числа не склоняются.

§ 181

ПадежМуж. родЖен. родСр. родМуж. родЖен. родСр. род
Nom.unusunaunumduoduaeduo
Gen.uniusuniusuniusduorumduarumduorum
Dat.uniuniuniduobusduabusduobus
Acc.unumunamunumduos или duoduasduo
Abl.unounaunoduobusduabusduobus
Падежtresmilia
Nom. Acc.tres (муж. и жен. рода), tria (ср. рода)milia
Gen.triummilium
Dat. Abl.tribusmilibus

Ambo, ambae, ambo «оба» склоняется, как duo.

§ 182

Числительные количественные, склоняемые, как и все другие прилагательные, согласуются в падеже и роде с находящимися при них существительными:

ПадежПримерПеревод
Nom.unus (duo, tres) et viginti anni21 год
Nom.una (duae, tres) et viginti naves21 корабль
Nom.unum (duo, tria) et viginti corpora21 тело
Gen.unius (duorum, trium) et viginti annorum21 года
Gen.unius (duarum, trium) et viginti navium21 корабля
Gen.unius (duorum, trium) et viginti corporum21 тела
Nom.ducenti anniдвести лет
Nom.ducentae navesдвести кораблей
Nom.ducenta corporaдвести тел
Gen.ducentorum annorumдвухсот лет
Gen.ducentarum naviumдвухсот кораблей
Gen.ducentorum corporumдвухсот тел

§ 183

Mille в ед. числе есть несклоняемое прилагательное, а milia во множ. числе есть склоняемое существительное (как русское «тысяча»). Поэтому при mille склоняется находящееся при нем существительное (а само mille остается без изменения), а при milia существительное остается без изменения в род. падеже (а склоняется само milia).

ПадежПри milleСуществительноеПри miliaФорма miliaСуществительное
Nom. Acc.millemilitesduomiliamilitum
Gen.millemilitumduobusmilibusmilitum
Dat. Abl.millemilitibusduobusmilibusmilitum
§184-187

Числительные

§ 184

Порядковые и разделительные числительные склоняются, как прилагательные 2-го и 1-го склонений. Об alter см. § 174.

§ 185

Числа, оканчивающиеся на 8 и 9, обыкновенно выражаются посредством вычитания 2 и 1 из следующего десятка, например: duo-de-viginti (18 = 20 -- 2); un-de-viginti (19 = 20 -- 1); duo-de-centum (98 = 100 -- 2); un-de-centum (99 = 100 -- 1). В этих формах duo и un остаются без изменения. Однако бывают и сложения с octo и novem, например, decem et octo, decem et novem, decem novem.

§ 186

В сложных порядковых числах все числительные ставятся порядковые (по-русски -- только последнее): annus millesimus nongentesimus duodequinquagesimus тысяча девятьсот сорок восьмой год.

§ 187

Разделительные числительные употребляются в следующих случаях:

a) когда одно и то же число придается каждому из нескольких предметов: «по одному, по два» и т. д., например: omnibus avibus binae alae sunt у всех птиц по два крыла (duae alae означало бы, что все птицы вместе имеют два крыла);

b) при умножении, например: bis bina sunt quattuor дважды два -- четыре;

c) при существительных, употребляющихся только во множ. числе (pluralia tantum), подобно русским «ножницы», «сани», например: bina castra два лагеря. В этом случае вместо singuli употребляется uni, вместо terni -- trini.

Archive correction

Report an error