Akro
Akro
Courses Journal About

Latin · Grammars

С. И. Соболевский. Грамматика латинского языка: Неправильные глаголы

С. И. Соболевский, Грамматика латинского языка. Теоретическая часть: морфология и синтаксис. Москва: 1947 г., 3-е изд.

XIX. Неправильные глаголы

(Verba anomala)

§ 296

Неправильными глаголами называются такие глаголы, которые отступают от нормального типа не только в образовании перфекта и супина, но также и в образовании других времен и форм. Один из таких глаголов был уже приведен: sum. В русском языке такой неправильный глагол - быть.

§1

1. Possem, potui, posse — мочь

§ 297

Глагол possum сложный: он составлен из соединения устарелого неизменяемого прилагательного potis - могучий, сильный (от которого сохранились формы сравнительной и превосходной степеней: potior, potissimus; см. § 121), в сокращенной форме pot, с глаголом esse, причем t в pot перед s ассимилируется и обращается в s.

§ 298

Possem

ВремяIndicativusConjunctivus
Praesens, S. 1pos-sum - я могуpos-sim - я мог бы
Praesens, S. 2pot-espos-sis
Praesens, S. 3pot-estpos-sit
Praesens, Pl. 1pos-sumuspos-simus
Praesens, Pl. 2pot-estispos-sitis
Praesens, Pl. 3pos-suntpos-sint
Imperfectum, S. 1pot-eram - я могpos-sem - я мог бы
Imperfectum, S. 2pot-eraspos-ses
Imperfectum, S. 3pot-eratpos-set
Imperfectum, Pl. 1pot-eramuspos-semus
Imperfectum, Pl. 2pot-eratispos-setis
Imperfectum, Pl. 3pot-erantpos-sent
Perfectum, S. 1potui - я могpotuerim - я мог бы
Perfectum, S. 2potuistipotueris
Perfectum, S. 3potuitpotuerit
Perfectum, Pl. 1potuimuspotuerimus
Perfectum, Pl. 2potuistispotueritis
Perfectum, Pl. 3potueruntpotuerint
Plusquamperfectum, S. 1potueram - я могpotuissem - я мог бы
Plusquamperfectum, S. 2potueraspotuisses
Plusquamperfectum, S. 3potueratpotuisset
Plusquamperfectum, Pl. 1potueramuspotuissemus
Plusquamperfectum, Pl. 2potueratispotuissetis
Plusquamperfectum, Pl. 3potuerantpotuissent
Futurum I, S. 1pot-ero - я буду в состоянии, смогу-
Futurum I, S. 2pot-eris-
Futurum I, S. 3pot-erit-
Futurum I, Pl. 1pot-erimus-
Futurum I, Pl. 2pot-eritis-
Futurum I, Pl. 3pot-erunt-
Futurum II, S. 1potuero - я смогу-
Futurum II, S. 2potueris-
Futurum II, S. 3potuerit-
Futurum II, Pl. 1potuerimus-
Futurum II, Pl. 2potueritis-
Futurum II, Pl. 3potuerint-
ФормаЗначение
Infinitivus praesens: posseмочь
Infinitivus perfecti: potuisseчто я мог
Futurum infinitivi, imperativus, gerundium, supinumнет
Participium praesentis: potensупотребляется только как прилагательное: могущественный
§2

2. Edo, edi, esum, edere — есть

§ 299

Особенность этого глагола состоит в том, что, наряду с нормальными формами по 3-му спряжению, есть другие, по внешнему виду одинаковые с формами глагола sum, но происшедшие вследствие присоединения флексий к корню без соединительной гласной и вследствие перехода звука d в s перед следующим s и t: например, из ed-s произошло es-s и es.[^1]

[^1]: В формах глагола sum (es, est и т. д.) звук e - краткий, а в соответствующих формах глагола edo (es, est и т. д.) звук e - долгий.

Эти формы имеются в praes. ind., imperf. conj., imperat., praes. infinit. Остальные формы образуются только нормально по 3-му спряжению.

§ 300

ФормаPraesens indicativiImperfectum conjunctivi
S. 1edo - я емed-e-rem или essem - я ел бы
S. 2ed-is или esed-e-res или esses
S. 3ed-it или ested-e-ret или esset
Pl. 1ed-i-mused-e-remus или essemus
Pl. 2ed-i-tis или estised-e-retis или essetis
Pl. 3ed-u-nted-e-rent или essent
ImperativusФорма
Praesens, S. 2ede или es - ешь
Praesens, Pl. 2ed-i-te или este
Futurum, S. 2 и 3edi-to или esto
Futurum, Pl. 2edi-tote или estote
Futurum, Pl. 3ed-u-nto
InfinitivusФорма
Praesensed-e-re или esse - есть
§3

3. Fero, tuli, latum, ferre — нести

§ 301

a) Особенность этого глагола состоит в том, что основные формы взяты от разных глаголов (как в глаголе sum и в русском быть).

b) Другая особенность его состоит в том, что в некоторых формах, спрягающихся по 3-му спряжению, флексия присоединяется к корню без соединительной гласной, например, fer-s. Эти формы имеются в praes. ind. act. и pass., imperf. conj. act. и pass., imperat. act., praes. inf. act. и pass.

§ 302

ФормаActivumPassivum
Praesens indicativi, S. 1fer-o - я несуfer-or - я несусь, меня несут
Praesens indicativi, S. 2fer-sfer-ris
Praesens indicativi, S. 3fer-tfer-tur
Praesens indicativi, Pl. 1fer-i-musfer-i-mur
Praesens indicativi, Pl. 2fer-tisfer-i-mini
Praesens indicativi, Pl. 3fer-u-ntfer-u-ntur
Imperfectum conjunctivi, S. 1fer-re-m - я нес быfer-re-r - я несся бы, меня несли бы
Imperfectum conjunctivi, S. 2fer-re-sfer-re-ris
Imperfectum conjunctivi, S. 3fer-re-tfer-re-tur
Imperfectum conjunctivi, Pl. 1fer-re-musfer-re-mur
Imperfectum conjunctivi, Pl. 2fer-re-tisfer-re-mini
Imperfectum conjunctivi, Pl. 3fer-re-ntfer-re-ntur
ФормаЗначение
Imperativus praesentis activi, S. 2: ferнеси
Imperativus praesentis activi, Pl. 2: fer-teнесите
Imperativus futuri activi, S. 2 и 3: fer-to-
Imperativus futuri activi, Pl. 2: fer-tote-
Imperativus futuri activi, Pl. 3: fer-u-nto-
Infinitivus praesentis activi: fer-reнести
Infinitivus praesentis passivi: fer-riнестись

Остальные формы образуются правильно от основных форм по 3-му спряжению: feram, ferar, tuleram, tulissem, latus sum, laturus, ferendus и т. д.

§ 303. Сложные с fero

ГлаголЗначение
af-fero, at-tuli, al-latum, af-ferreприносить
au-fero, abs-tuli, ab-latum, au-ferreуносить
con-fero, con-tuli, col-latum, con-ferreсносить, сравнивать
dif-fero, dis-tuli, di-latum, dif-ferreотсрочивать
dif-fero, differre (без перфекта и супина)различаться
ef-fero, ex-tuli, e-latum, ef-ferreвыносить
in-fero, in-tuli, il-latum, in-ferreвносить
of-fero, ob-tuli, ob-latum, of-ferreпредлагать
prae-fero, prae-tuli, prae-latum, prae-ferreпредпочитать
re-fero, re(t)-tuli, re-latum, re-ferreнести назад, сообщать
§4

4. Volo, volui, velle — хотеть

Nolo (из non volo), nolui, nolle - не хотеть.

Malo (из magis volo), malui, malle - больше хотеть, т. е. предпочитать.

§ 304

ВремяVolo: IndicativusVolo: ConjunctivusNolo: IndicativusNolo: ConjunctivusMalo: IndicativusMalo: Conjunctivus
Praesens, S. 1volovelimnolonolimmalomalim
Praesens, S. 2visvelisnon visnolismavismalis
Praesens, S. 3vultvelitnon vultnolitmavultmalit
Praesens, Pl. 1volumusvelimusnolumusnolimusmalumusmalimus
Praesens, Pl. 2vultisvelitisnon vultisnolitismavultismalitis
Praesens, Pl. 3voluntvelintnoluntnolintmaluntmalint
Imperfectum, S. 1volebamvellemnolebamnollemmalebammallem
Imperfectum, S. 2volebasvellesnolebasnollesmalebasmalles
Imperfectumи т. д.и т. д.и т. д.и т. д.и т. д.и т. д.
Perfectum, S. 1voluivoluerimnoluinoluerimmaluimaluerim
Perfectum, S. 2voluistivoluerisnoluistinoluerismaluistimalueris
Perfectumи т. д.и т. д.и т. д.и т. д.и т. д.и т. д.
Plusquamperfectum, S. 1volueramvoluissemnolueramnoluissemmaluerammaluissem
Plusquamperfectum, S. 2voluerasvoluissesnoluerasnoluissesmaluerasmaluisses
Plusquamperfectumи т. д.и т. д.и т. д.и т. д.и т. д.и т. д.
Futurum I, S. 1volam-nolam-malam-
Futurum I, S. 2voles-noles-males-
Futurum Iи т. д.-и т. д.-и т. д.-
Futurum II, S. 1voluero-noluero-maluero-
Futurum II, S. 2volueris-nolueris-malueris-
Futurum IIи т. д.-и т. д.-и т. д.-
ФормаVoloNoloMalo
Imperativus praesentis, S. 2нетnoliнет
Imperativus praesentis, Pl. 2-nolite-
Imperativus futuri, S. 2 и 3нетnolitoнет
Imperativus futuri, Pl. 2-nolitote-
Infinitivus praesentisvellenollemalle
Infinitivus perfectivoluissenoluissemaluisse
Participium praesentisvolensнетнет
§5

5. Eo, ii, itum, ire — идти

§ 305

Особенности этого глагола, имеющего основные формы по 4-му спряжению: 1) i основное переходит в e перед a, o, u; 2) в основе перфекта v выпадает и получившееся от этого ii перед s сливается в i (см. § 248); 3) в основе супина i кратко.

§ 306

ВремяIndicativusConjunctivus
Praesens, S. 1eoeam
Praesens, S. 2iseas
Praesens, S. 3iteat
Praesens, Pl. 1imuseamus
Praesens, Pl. 2itiseatis
Praesens, Pl. 3eunteant
Imperfectum, S. 1ibamirem
Imperfectum, S. 2ibas и т. д.ires и т. д.
Perfectum, S. 1iiierim
Perfectum, S. 2istiieris
Perfectum, S. 3iitierit
Perfectum, Pl. 1iimusierimus
Perfectum, Pl. 2istisieritis
Perfectum, Pl. 3ieruntierint
Plusquamperfectum, S. 1ieramissem
Plusquamperfectum, S. 2ierasisses
Plusquamperfectum, S. 3ieratisset
Plusquamperfectum, Pl. 1ieramusissemus
Plusquamperfectum, Pl. 2ieratisissetis
Plusquamperfectum, Pl. 3ierantissent
Futurum I, S. 1ibo-
Futurum I, S. 2ibis-
Futurum I, S. 3ibit-
Futurum I, Pl. 1ibimus-
Futurum I, Pl. 2ibitis-
Futurum I, Pl. 3ibunt-
Futurum II, S. 1iero-
Futurum II, S. 2ieris-
Futurum II, S. 3ierit-
Futurum II, Pl. 1ierimus-
Futurum II, Pl. 2ieritis-
Futurum II, Pl. 3ierint-
ФормаЗначение
Imperativus praesentis, S. 2: iиди
Imperativus praesentis, Pl. 2: iteидите
Imperativus futuri, S. 2 и 3: ito-
Imperativus futuri, Pl. 2: itote-
Imperativus futuri, Pl. 3: eunto-
Infinitivus praesentis: ireидти
Infinitivus perfecti: isseчто я пошел
Infinitivus futuri: iturus, -a, -um esse-
Participium praesentis: iensрод. п. euntis
Participium futuri: iturus-
Gerundium, Gen.: eundi-
Gerundium, Dat.: eundo-
Gerundium, Acc.: (ad) eundum-
Gerundium, Abl.: eundo-
Supinumitum, itu

§ 307

В пассиве есть только форма 3-го лица ед. ч. (в безличном значении, так как eo - глагол непереходный): itur - идут, itum est и т. д.

Некоторые из сложных с eo, получившие переходное значение, имеют все формы пассива: ad-eo - обращаюсь к кому.

Praes. ind.: ad-eor, ad-iris, ad-itur и т. д.

Praes. conj.: ad-ear и т. д.

Imperf. ind.: ad-ibar и т. д.

Imperf. conj.: ad-irer и т. д.

Futurum I: ad-ibor и т. д.

§ 308. Сложные с eo

ГлаголЗначение
ab-eo, ab-ii, ab-itum, ab-ireуходить
ad-eo, ad-ii, ad-itum, ad-ireприходить, обращаться к кому
ex-eo, ex-ii, ex-itum, ex-ireвыходить
in-eo, in-ii, in-itum, in-ireвходить
inter-eo, inter-ii, inter-itum, inter-ireпогибать
per-eo, per-ii, per-itum, per-ireпогибать
prod-eo, prod-ii, prod-itum, prod-ireидти вперед
red-eo, red-ii, red-itum, red-ireидти назад, возвращаться
trans-eo, trans-ii, trans-itum, trans-ireпереходить
ven-eo (из venum eo), ven-ii (без супина), ven-ireбыть продаваемым

Per-eo служит пассивом к per-do, а ven-eo к ven-do (см. § 267, 1).

§ 309

Amb-io, amb-ivi, amb-itum, amb-ire - обходить - спрягается правильно по 4-му спряжению.

§ 310

По образцу eo спрягаются: queo - могу и nequeo - не могу, употребляемые редко и лишь в некоторых формах.

§6

6. Fio, factus sum, fieri — делаться, происходить, быть сделанным

§ 311

ВремяIndicativusConjunctivus
Praesens, S. 1fiofiam
Praesens, S. 2fisfias и т. д.
Praesens, S. 3fit-
Praesens, Pl. 3fiunt-
Imperfectum, S. 1fiebamfierem
Imperfectum, S. 2fiebas и т. д.fieres и т. д.
Perfectum, S. 1factus, -a, -um sum и т. д.factus, -a, -um sim и т. д.
Plusquamperfectum, S. 1factus, -a, -um eram и т. д.factus, -a, -um essem и т. д.
Futurum I, S. 1fiam-
Futurum I, S. 2fies-
Futurum I, S. 3fiet-
Futurum I, Pl. 1fiemus-
Futurum I, Pl. 2fietis-
Futurum I, Pl. 3fient-
Futurum II, S. 1factus, -a, -um ero и т. д.-
ФормаЗначение
Infinitivus praesentisfieri
Infinitivus perfectifactus, -a, -um esse
Participium perfectifactus

§ 312

Во всех формах глагола fio гласный i долг, кроме форм: fit, fieri, fierem, -es и т. д.

§ 313

Fio служит пассивом к facio, от которого образовано part. perf. и все производные от него формы.

§ 314

О сложных с fio см. § 280, 31.

Archive correction

Report an error